ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ιστορία του Πολιτισμού: Παιδεία, Θεσμοί, Τέχνη

Οικονομική και Κοινωνική Ιστορία

Πολιτική Ιστορία

 


 

Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία

Αντικείμενο του Προγράμματος της Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας είναι αφενός η συστηματική συγκέντρωση τεκμηριωτικού υλικού σχετικού με την νεότερη και σύγχρονη πολιτική και κοινωνική ιστορία και αφετέρου η ιστορική μελέτη επιμέρους περιόδων, γεγονότων, φαινομένων και προβλημάτων.

Στους στόχους του Προγράμματος περιλαμβάνονται ειδικότερα (α) η συγκρότηση αξιόπιστων και επιστημονικά τεκμηριωμένων βάσεων δεδομένων για τα παραπάνω αντικείμενα, (β) η παραγωγή νέας ιστορικής γνώσης, βασιζόμενης στην κριτική προσέγγιση γεγονότων και πηγών και (γ) ο εφοδιασμός της επιστημονικής και εκπαιδευτικής κοινότητας με έγκυρα ερευνητικά εργαλεία υποδομής και η εκπαίδευση φοιτητών και νέων επιστημόνων στο πεδίο της σύγχρονης και πρόσφατης πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας.

 

Ιστορικό

Το Πρόγραμμα ξεκίνησε το 2001, αρχικά στο πλαίσιο του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας (Ι.Α.Ε.Ν.) με τίτλο «Τεκμηριώνοντας τα γεγονότα του Νοεμβρίου 1973». Η δημοσιοποίηση των πρώτων αποτελεσμάτων το 2003 και 2004, με αντικείμενο τα θύματα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου το 1973, υιοθετήθηκε από τη σχετική βιβλιογραφία ως η πλέον έγκυρη επιστημονική προσέγγιση στο ζήτημα.

Στη συνέχεια το πεδίο της έρευνας διευρύνθηκε και μετεξελίχθηκε σε αυτοτελές Ερευνητικό Έργο, με τίτλο «Τεκμηρίωση Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας του 20ου αιώνα» (2004). Στη σημερινή του μορφή, το Πρόγραμμα περιλαμβάνει μια σειρά από επιμέρους Ερευνητικά Έργα, που περιγράφονται στη συνέχεια.

 

Μέλη

Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών (Υπεύθυνος Προγράμματος)
Κατερίνα Δέδε, Εντεταλμένη Ερευνήτρια

Βαλεντίν Σνάιντερ, Φιλοξενούμενος Ερευνητής

 

Ερευνητικά Έργα

Πτυχές της Δικτατορίας 1967-1974

Στόχος του Έργου αυτού είναι μια «ολιστική» προσέγγιση στη μελέτη της στρατιωτικής δικτατορίας του 1967-1974 και των επιπτώσεών της στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία, με τη συστηματική διερεύνηση όλων της των πτυχών (στο πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό πεδίο), σε μια προσπάθεια να ιστορικοποιηθεί η μελέτη εκείνης της περιόδου, δημιουργώντας παράλληλα και την απαραίτητη προαπαιτούμενη έγκυρη ερευνητική υποδομή.

Επιστημονικός υπεύθυνος: Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών

 

Τεκμηρίωση Πολιτικής Ιστορίας

Το Έργο αυτό αποσκοπεί στη μελέτη της ιστορίας των κομματικών σχηματισμών και του πολιτικού προσωπικού στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια του 19ου και 20ου αιώνα. Στην παρούσα φάση προωθείται η εκπόνηση ενός ψηφιακού βιογραφικού λεξικού του Ελληνικού κοινοβουλευτικού προσωπικού.

Επιστημονικός υπεύθυνος: Κατερίνα Δέδε, Εντεταλμένη Ερευνήτρια

 

Χρηματοδοτούμενα προγράμματα

Αντιπρόσωποι Εθνοσυνελεύσεων και Βουλευτικό

Το Έργο πραγματοποιείται σε συνεργασία με τη Βιβλιοθήκη της Βουλής και επικεντρώνεται στην καταγραφή των πληρεξουσίων των τεσσάρων πρώτων Εθνοσυνελεύσεων (1821-1829) και στην καταγραφή και βιογραφική τεκμηρίωση των παραστατών του Βουλευτικού Σώματος για τις τρεις περιόδους της Διοίκησης (1822-1826). Πιο αναλυτικά, στόχος του Έργου είναι η σύνταξη έγκυρων, συστηματικών ονομαστικών καταλόγων για τους πληρεξουσίους της Α΄, Β΄, Γ΄ και Δ΄ Εθνοσυνέλευσης, καθώς και για τους παραστάτες των τριών Βουλευτικών Σωμάτων, για τους οποίους θα συνταχθούν επίσης τεκμηριωμένα βιογραφικά λήμματα, με έμφαση στην κοινοβουλευτική τους πορεία στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης. Οι κατάλογοι και τα λήμματα θα τροφοδοτήσουν ψηφιακή πλατφόρμα, η οποία θα είναι ελεύθερα προσβάσιμη σε κάθε ενδιαφερόμενο χρήστη. Το Έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2019.

Επιστημονικός υπεύθυνος: Λεωνίδας Καλλιβρετάκης
Συνεργάτες: Κατερίνα Δέδε
Μαρία Αρβανίτη (υποψ. διδάκτορας Παν. Αθηνών)
Βαγγέλης Σαράφης (υποψ. διδάκτορας Παν. Αθηνών)

 

Λεξικό των ελληνικών κοινοβουλευτικών κομμάτων 1844-1967

Το Έργο έχει ως αντικείμενο τη συγκρότηση «Ιστορικού Λεξικού Ελληνικών Κοινοβουλευτικών Κομμάτων 1844-1967», το οποίο θα καλύπτει ερευνητικά 123 χρόνια κοινοβουλευτικού βίου. Στόχος του έργου είναι η ευσύνοπτη παρουσίαση, υπό τη μορφή λημμάτων, της ιστορίας των κομμάτων που κατέλαβαν, μέσα στην εν λόγω περίοδο, έδρανα στο ελληνικό κοινοβούλιο. Το Έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2020.

Επιστημονική επιτροπή Έργου
Λεωνίδας Καλλιβρετάκης
Κατερίνα Δέδε
Λίνα Λούβη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια / Πάντειο Πανεπιστήμιο
Ηλίας Νικολακόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής / Πανεπιστήμιο Αθηνών
Σωτήρης Ριζάς, Διευθυντής Ερευνών / Ακαδημία Αθηνών

 

Βάση δεδομένων των Γερμανικών στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων στην Ελλάδα 1941-1944/45

Το Έργο αυτό αποσκοπεί στον εντοπισμό και την καταγραφή όλων των Γερμανικών στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων που στάθμευσαν περιστασιακά ή μακροχρόνια και έδρασαν κατά καιρούς στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Η βάση δεδομένων που θα δημιουργηθεί, θα αποτελέσει εργαλείο για την εμβάθυνση στην ιστορική γνώση της περιόδου εκείνης, καθώς θα βοηθήσει στην αναγνώριση των Γερμανικών μονάδων που ενεπλάκησαν σε εγκλήματα πολέμου, θα διευκρινίσει περαιτέρω το αριθμητικό εύρος των δυνάμεων κατοχής και θα ρίξει φως στη δομή και στην εξέλιξη των στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων. Το Έργο αυτό, που χρηματοδοτείται από πόρους του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον, ξεκίνησε τον Μάιο του 2019 και προβλέπεται να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2021.

Περισσότερες πληροφορίες στον σύνδεσμο: www.eie.gr/godb

Επιστημονικός Υπεύθυνος: Δρ. Βαλεντίν Σνάιντερ, φιλοξενούμενος ερευνητής
Εποπτεύων: Δρ. Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών
Αναστασία Χαρτοματσίδη, υποψήφια διδάκτωρ, επιστημονική συνεργάτις 
Ναταλία Τσούρμα, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος, επιστημονική συνεργάτις
Lukas Hennies, υποψήφιος διδάκτωρ, εξωτερικός συνεργάτης  

 

Συλλογικά ερευνητικά προγράμματα

Ο ρόλος των πολιτιστικών και κοινωνικών δικτύων σε συνθήκες πολιτικής καταπίεσης

Το Έργο ξεκίνησε ως επιμέρους δράση του Προγράμματος «Κρηπίς»: Κύρτου πλέγματα της ΓΓΕΤ /ΕΣΠΑ 2007-2014 και συνεχίζεται στο πλαίσιο του Προγράμματος «Αναβαθμίς» της ΓΓΕΤ / ΕΣΠΑ 2014-2020. Αντικείμενο του Έργου είναι η τεκμηρίωση, χαρτογράφηση και διερεύνηση της λειτουργίας των δικτύων πολιτιστικής και κοινωνικής δραστηριότητας, στη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας 1967-1974 και στόχος του η δημιουργία μιας ψηφιακής εφαρμογής στην οποία θα παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας. Κάθε εγγραφή προβλέπεται να περιλαμβάνει τη θέση στην οποία βρίσκεται το υπό έρευνα σημείο, το είδος και την επωνυμία του, τη χρονολόγηση της δραστηριότητάς του εντός της περιόδου της δικτατορίας, μια σύντομη περιγραφή, ένα ιστορικό σημείωμα, την αναπαραγωγή βασικών τεκμηρίων που το αφορούν και μια ενδεικτική βιβλιογραφία και διαδικτυογραφία. Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 2020.

Επιστημονικός υπεύθυνος έργου: Λεωνίδας Καλλιβρετάκης
Συνεργάτρια: Ελένη Κούκη (διδάκτορας Παν. Αθηνών)

 

Βιογραφικό Λεξικό Ελλήνων Βουλευτών

Το Έργο αποτελεί επιμέρους δράση του Προγράμματος «Αναβαθμίς» της ΓΓΕΤ / ΕΣΠΑ 2014-2020 του ΙΙΕ με στόχο τη δημιουργία μιας ψηφιακής εφαρμογής στην οποία θα περιλαμβάνονται τα βιογραφικά των 856 βουλευτών που αναδείχθηκαν στις εκλογές της περιόδου 1946-1956. Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 2020.

Επιστημονικός υπεύθυνος έργου: Κατερίνα Δέδε

 

Ολοκληρωμένα προγράμματα

Η Γενική Ασφάλεια της Μεσογείων επί δικτατορίας

Το Έργο εκπονήθηκε στο πλαίσιο σύμβασης μεταξύ ΓΓΕΤ και ΕΙΕ, με αντικείμενο την ιστορική διερεύνηση της λειτουργίας του κτιρίου της λεωφόρου Μεσογείων 14-18, ως έδρας της Υποδιεύθυνσης Γενικής Ασφαλείας Αθηνών κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας και ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 2018. Τα συμπεράσματα  της έρευνας εκδόθηκαν σε βιβλίο (βλ. δημοσιεύματα).

Επιστημονικός υπεύθυνος έργου: Λεωνίδας Καλλιβρετάκης

 

Τα ελληνικά πολιτικά κόμματα και η πρώτη προσπάθεια θεσμικής πολιτικής δικτύωσης: οι Λέσχες Φιλελευθέρων

Η ψηφιακή εφαρμογή που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος «Κρηπίς»: Κύρτου πλέγματα της ΓΓΕΤ /ΕΣΠΑ 2007-2014 παρουσιάζει τα πρώτα ευρήματα μιας υπό εξέλιξη έρευνας σχετικά με το πολιτικό δίκτυο του Κόμματος Φιλελευθέρων, όπως αυτό αποτυπώνεται στη σύσταση συλλόγων, συνδέσμων και λεσχών του κόμματος. Στην ψηφιακή εφαρμογή αναδεικνύεται, μέσω των πρώτων ευρημάτων –με έμφαση στην πρώτη δεκαετία–, ένα ευρύ πολιτικό δίκτυο του Κόμματος Φιλελευθέρων μέσω της παρουσίασης 84 σημείων που καλύπτουν το σύνολο της ελληνικής επικράτειας, ενώ περιλαμβάνονται ενδεικτικά και κάποια του εξωτερικού.

Επιστημονικός υπεύθυνος έργου: Κατερίνα Δέδε

 

Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας (ΙΑΕΝ)

Από το 2006 στο Πρόγραμμα εντάχθηκε το ερευνητικό και εκδοτικό πρόγραμμα Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας (ΙΑΕΝ) της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς που είχε ξεκινήσει το 1983. Αντικείμενό του ήταν η μελέτη και η ανάδειξη της ιστορικής διάστασης της νεότητας και της παιδικής ηλικίας, μέσα από τη διερεύνηση των δημογραφικών, πολιτισμικών, κοινωνικών και ψυχολογικών τους παραμέτρων. Στο πλαίσιο του εκδοτικού αυτού προγράμματος εκδόθηκαν 48 βιβλία τα οποία ψηφιοποιήθηκαν και είναι διαθέσιμα στο  διαδίκτυο: http://www.iaen.gr.

 

 

Συνέδρια και Εκδηλώσεις
  • Συνδιοργάνωση επιστημονικής συνάντησης με θέμα «Ημερολόγια: η μελέτη, ο τρόπος συγγραφής, η πορεία προς την έκδοση» (Σεμινάρια της Ερμούπολης, 10-11.7.2017).
  • Συνδιοργάνωση επιστημονικού συνεδρίου με θέμα: «Πενήντα χρόνια μετά. Νέες προσεγγίσεις στη δικτατορία των συνταγματαρχών» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 20-22.4.2017).
  • Συνδιοργάνωση διεθνούς συνεδρίου με θέμα «Migration Management and International Organizations in the 20th Century» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 23-25.4. 2015).
  • Συνδιοργάνωση επιστημονικής συνάντησης με θέμα «Μεταπολίτευση 1974-1975. Από το πραξικόπημα της Κύπρου στις δίκες της χούντας» (Σεμινάρια της Ερμούπολης, 4-6.7.2014).
  • Συνδιοργάνωση επιστημονικής συνάντησης με θέμα «1950: Στοιχεία και πραγματικότητες για την “βουβή” δεκαετία» (Σεμινάρια της Ερμούπολης, 11-12.7.2013).
  • Διοργάνωση επιστημονικής ημερίδας με θέμα «Ιστορική και επιτόπια έρευνα της ελληνοτουρκικής μεθορίου (1833-1912)» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 3.12.2012).
  • Συνδιοργάνωση επιστημονικής συνάντησης με θέμα «Στρατιωτική δικτατορία 1967-1974: Νέες προσεγγίσεις και ερευνητικά ζητούμενα» (Σεμινάρια της Ερμούπολης, 6-7.7.2012).
  • Συνδιοργάνωση επιστημονικής ημερίδας με θέμα «21 Απριλίου 1967 - Σαράντα χρόνια μετά» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 21-23.4.2007).

 

 

Συνεργασίες
  • Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία
  • Βιβλιοθήκη της Βουλής
  • Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού & Καποδιστριακού Αθηνών
  • Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας του Εθνικού & Καποδιστριακού Αθηνών
  • Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου
  • Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας

 

Εκθέσεις

  • Συνδιοργάνωση με τα ΑΣΚΙ έκθεσης φωτογραφιών και τεκμηρίων με θέμα «Πενήντα χρόνια μετά. Νέες προσεγγίσεις στη δικτατορία των συνταγματαρχών» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 20-22.4.2017).
  • Διοργάνωση έκθεσης φωτογραφιών και τεκμηρίων με θέμα «Μεθοριακοί σταθμοί στην καρδιά της Ελλάδας (1881, 1897, 1912)» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 1-10.12.2012).
  • Συμμετοχή στη διοργάνωση φωτογραφικής έκθεσης των ΑΣΚΙ με τίτλο: «Μετεμφυλιακές παραγματικότητες: οι δρόμοι της Αριστεράς, 1950-1967» (Πάντειο Πανεπιστήμιο, 26-30.3.2008).
  • Συνδιοργάνωση με τα ΑΣΚΙ έκθεσης φωτογραφιών και τεκμηρίων με τίτλο «21 Απριλίου 1967 - Σαράντα χρόνια μετά» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 20-24.4.2007).

 

 

Βάσεις Δεδομένων - Ιστότοποι
  • Αρχείο Ψηφιοποιημένων Διπλωματικών Εγγράφων (1956-1980).
  • Αρχείο Συνεντεύξεων (1949-1974).
  • Αρχείο Δικών Στρατοδικείων (1967-1974).
  • Ιστορικό Αρχείο Νεοτέρων Μνημείων της Πόλης των Αθηνών
    On-line: http://www.eie.gr/archaeologia/gr/arxeio.aspx

 

 

Εκδόσεις

Στο εκδοτικό έργο του προγράμματος παρουσιάζονται και δημοσιεύματα των ερευνητών του τα οποία προηγήθηκαν της επίσημης έναρξής του και συνετέλεσαν στη σύστασή του.

Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Μεσογείων 14-18. Η Υποδιεύθυνση Γενικής Ασφαλείας Αθηνών στα χρόνια της δικτατορίας (1971-1974), Αθήνα, ΓΓΕΤ- ΙΙΕ/ΕΙΕ, 2018, 264 σ.
--, Φάκελος Κύπρου (επιμέλεια Λ.Κ. κ.ά.), Αθήνα – Λευκωσία, Βουλή των Ελλήνων – Βουλή των Αντιπροσώπων, 2018, 4 τόμοι, 2186 σ.
--, Δικτατορία και Μεταπολίτευση, Αθήνα, Θεμέλιο, 2017, 279 σ.
--, Πώς φτάσαμε στην 21η Απριλίου, Αθήνα, Εφημερίδα των Συντακτών, 2017, 153 σ.
--, Ο εμφύλιος πόλεμος σε α΄ενικό: Ο θάνατος ενός ταξίαρχου, Αθήνα, Το Βήμα, 2011, 160 σ.
--, Η Μάχη της Κρήτης, Αθήνα, Τα Νέα, 2007, 162 σ.
--, Υπόμνημα περί των νησίδων «Λιμνιά-Ίμια» / Report on the «Limnia-Imia islets, Αθήνα, ΙΝΕ/ΕΙΕ, 1996, 28 σ.

Κατερίνα Δέδε, σε συνεργασία με τους  Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister, Δημήτρη Δημητρόπουλο, Ειρήνη Παπαδάκη (επιμ.), Έλεγχος ιδεών και λογοκρισία από τις απαρχές της ελληνικής τυπογραφίας μέχρι το Σύνταγμα του 1844, Πρακτικά Συνεδρίου Λευκωσία, 18-20 Νοεμβρίου 2015, Αθήνα, ΙΙΕ/ΕΙΕ, 2018, 474 σ.
--- σε συνεργασία με τους Δημήτρη Δημητρόπουλο - Τάσο Σακελλαρόπουλο (επιμ.), Φόβοι και ελπίδες στα νεότερα χρόνια,  Αθήνα, ΙΙΕ/ΕΙΕ, 2017, 202 σ.
--- Ο σύντομος πολιτικός βίος της ΕΠΕΚ. Η ανάδυση του Κέντρου στη μετεμφυλιακή Ελλάδα, Αθήνα, ΙΙΕ/ΕΙΕ, 2016, 379 σ.
--- σε συνεργασία με τον Δημήτρη Δημητρόπουλο (επιμ.), Η ματιά των άλλων: Προσλήψεις προσώπων που σφράγισαν τρεις αιώνες (18ος-20ός), Αθήνα, ΙΝΕ/ΕΙΕ, 2012, 236 σ.

 

 


 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618