ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ιστορία του Πολιτισμού: Παιδεία, Θεσμοί, Τέχνη

Οικονομική και Κοινωνική Ιστορία

Πολιτική Ιστορία

 


 

Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία

Αντικείμενο του προγράμματος

Η συστηματική συγκέντρωση τεκμηριωτικού υλικού σχετικού με την νεότερη και σύγχρονη πολιτική και κοινωνική ιστορία, και η ιστορική μελέτη επιμέρους περιόδων, γεγονότων, φαινομένων και προβλημάτων.


Στόχοι

Η συγκρότηση αξιόπιστων και επιστημονικά τεκμηριωμένων βάσεων δεδομένων για τα παραπάνω αντικείμενα.
Η παραγωγή νέας ιστορικής γνώσης, βασιζόμενης στην κριτική προσέγγιση γεγονότων και πηγών.
Ο εφοδιασμός της επιστημονικής και εκπαιδευτικής κοινότητας με έγκυρα ερευνητικά εργαλεία υποδομής και η εκπαίδευση φοιτητών και νέων επιστημόνων στο πεδίο της σύγχρονης και πρόσφατης πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας.

 

Ιστορικό

Το Πρόγραμμα ξεκίνησε το 2001, αρχικά ως μια προσωπική έρευνα στο πλαίσιο του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας (Ι.Α.Ε.Ν.) με τίτλο «Τεκμηριώνοντας τα γεγονότα του Νοεμβρίου 1973». Η δημοσιοποίηση των πρώτων αποτελεσμάτων το 2003 και 2004, με αντικείμενο τα θύματα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου το 1973, γνώρισε σημαντική επιτυχία και υιοθετήθηκε από τη σχετική βιβλιογραφία ως η πλέον έγκυρη επιστημονική προσέγγιση στο ζήτημα.
Στη συνέχεια το πεδίο της έρευνας διευρύνθηκε και μετεξελίχθηκε σε αυτοτελές Ερευνητικό Έργο, με τίτλο «Τεκμηρίωση Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας του 20ου αιώνα» (2004), στο πλαίσιο της διεύρυνσης των ενδιαφερόντων του Ινστιτούτου προς μια πιο σύγχρονη θεματολογία.

Από το 2006 συγκροτήθηκε πλέον ένας ιδιαίτερος Τομέας Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας με αντικείμενο την τεκμηρίωση και την μελέτη των αντίστοιχων ζητημάτων με έμφαση στην νεότερη και τη σύγχρονη εποχή, ο οποίος μετονομάστηκε το 2008 σε Τομέα Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας. Στη σημερινή του μορφή, το Πρόγραμμα περιλαμβάνει μια σειρά από επιμέρους Ερευνητικά Έργα, που περιγράφονται στη συνέχεια.

 

Μέλη προγράμματος

Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών, Υπεύθυνος Προγράμματος
Μάριος Χατζόπουλος, Εξωτερικός Επιστημονικός Συνεργάτης
Κατερίνα Δέδε, Ειδικός Τεχνικός Έρευνας
Γιώργος Γάσιας, Επιστημονικός συνεργάτης
Στέφανος Βαμιεδάκης, Επιστημονικός συνεργάτης

 

Επιμέρους Έργα

  • Ερευνητικό Έργο «Πτυχές της Δικτατορίας 1967-1974»

Στόχος του Έργου αυτού είναι είναι μια «ολιστική» προσέγγιση στη μελέτη της στρατιωτικής δικτατορίας του 1967-1974 και των επιπτώσεών της στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία, με τη συστηματική διερεύνηση όλων της των πτυχών (στο πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό πεδίο), σε μια προσπάθεια να ιστορικοποιήσει τη μελέτη εκείνης της περιόδου, δημιουργώντας παράλληλα και την απαραίτητη προαπαιτούμενη έγκυρη ερευνητική υποδομή. Στο πλαίσιο αυτού του Έργου εντάσσεται και η ολοκλήρωση της παλαιότερης έρευνας «Τεκμηριώνοντας τα γεγονότα του Νοεμβρίου 1973».
Επιστημονικός υπεύθυνος: Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών

  • Ερευνητικό Έργο «Τεκμηρίωση Πολιτικής Ιστορίας»

Το Έργο αυτό αποσκοπεί στη μελέτη της ιστορίας των κομματικών σχηματισμών και του πολιτικού προσωπικού στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια του 19ου και 20ου αιώνα. Στην παρούσα φάση προωθείται η εκπόνηση ενός ψηφιακού βιογραφικού λεξικού του Ελληνικού κοινοβουλευτικού προσωπικού.
Επιστημονικός υπεύθυνος: Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών
Κατερίνα Δέδε, Ειδικός Τεχνικός Έρευνας

  • Ερευνητικό Έργο «Ιστορία των Πολιτικών Ιδεών (18ος - 20ός αι.)»

Το Έργο αυτό εξετάζει την ανέλιξη και τις διακυμάνσεις των πολιτικών ιδεών στην ελληνική κοινωνία από την εποχή του Διαφωτισμού έως την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στα ερευνητικά ενδιαφέροντα περιλαμβάνονται αφενός η διαδικασία μετακένωσης των νεωτερικών πολιτικών ιδεών στον ελληνικό χώρο και αφετέρου οι αλληλεπιδράσεις και οσμώσεις με το υπόστρωμα των τοπικών πολιτικών παραδόσεων και πρακτικών, με απώτερο στόχο την βαθύτερη κατανόηση και μελέτη όχι μόνο των παραγόμενων αντιθετικών ζευγμάτων αλλά και των υβριδικών μορφών που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση αυτή. Στο παρόν στάδιο, η έρευνα επικεντρώνεται στη διαμόρφωση της πολιτικής σκέψης στο β΄ ήμισυ του 19ου αιώνα.

Υπεύθυνος προγράμματος: Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών
Μάριος Χατζόπουλος, Δόκιμος Ερευνητής
Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Φιλοξενούμενος ερευνητής

 

Δημοσιεύσεις

  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Η Μάχη της Κρήτης, Αθήνα 2007, 162 σ.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Ο εμφύλιος πόλεμος σε α΄ενικό: Ο θάνατος ενός ταξίαρχου, Αθήνα 2011, 160 σ.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Πολυτεχνείο '73-Το ζήτημα των θυμάτων: Νεκροί και τραυματίες”, Πολυτεχνείο '73- Ρεπορτάζ με την Ιστορία (επιμ. Γ. Γάτος), εκδόσεις Φιλιππότη, Αθήνα 2004, τ. 2ος, σ. 38-55.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Γεώργιος Παπαδόπουλος, Τάγματα Ασφαλείας και 'Χ': Μια απόπειρα συγκέντρωσης και επανεκτίμησης του παλαιότερου και νεότερου τεκμηριωτικού υλικού”, π. Αρχειοτάξιο 8 (2006), σ. 109-147.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Το 'σαμποτάζ' του Έβρου χωρίς ζάχαρη: Μια απόπειρα αναψηλάφησης”, π. Αρχειοτάξιο 12 (2010), σ. 132-160.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Οι γνωστοί 'άγνωστοι' Απριλιανοί συνωμότες” & “Η ομάδα Παπαδόπουλου στην τελική ευθεία προς την εξουσία”, Έξι στιγμές του εικοστού αιώνα: Η στρατιωτική δικτατορία 1967-1974 (επιμ. σειράς Ηλ. Νικολακόπουλος & Β. Παναγιωτόπουλος / επιμ. τόμου Β. Καραμανωλάκης), Αθήνα 2010, σ. 23-50, 59-84.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Χούντα: σημαίνον και σημαινόμενα – Οι περιπέτειες μιας λέξης”, π. Αρχειοτάξιο 15 (2013), σ. 109-132.
  • Μάριος Χατζόπουλος, “From Resurrection to Insurrection: ‘sacred’ myths, motifs, and symbols in the Greek War of Independence”, Roderick Beaton & David Ricks (επιμ.), The Making of Modern Greece: Nationalism, Romanticism and the Uses of the Past (1797-1896), Ashgate, Λονδίνο 2009, σ. 81-93.
  • Μάριος Χατζόπουλος, “Oracular Prophecy and the Politics of Toppling Ottoman Rule in South-East Europe”, The Historical Review / La Revue Historique VIII (2011), σ. 95-116.
  • Μάριος Χατζόπουλος, “Receiving Byzantium in Early Modern Greece (1820s – 1840s)”, Olivier Delouis – Petre Guran (επιμ.), Héritages de Byzance dans l’Europe du Sud-Est aux époques moderne et contemporaine (serie: Mondes méditerranéens et balkaniques), École Française d’Athènes, Αθήνα 2013, σ. 217-227.
  • Κατερίνα Δέδε, “Ελλάς Ελλήνων -και όχι μόνον- Γελοιογράφων: Γελοιογραφίες στον αντιδικτατορικό Τύπο του εξωτερικού”, π. Αρχειοτάξιο 8 (2006), σ. 6-12.
  • Κατερίνα Δέδε, “Μετεμφυλιακές πραγματικότητες: οι δρόμοι της Αριστεράς, 1950-1967. Μία έκθεση”, π. Αρχειοτάξιο 10 (2008), σ. 236-237.
  • Κατερίνα Δέδε, “Ο ‘Μαύρος Καβαλάρης-Οι βιογραφίες του Νικόλαου Πλαστήρα”, στο Κατερίνα Δέδε, Δημήτρης Δημητρόπουλος (επιμ.), Η ματιά των άλλων: Προσλήψεις προσώπων που σφράγισαν τρεις αιώνες (18ος-20ός), Αθήνα, ΙΝΕ/ΕΙΕ, 2012, σ. 193-226.

 

Β. Εκλαϊκευτικά δημοσιεύματα

  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Το άρμα που έμεινε στην Ιστορία”, εφ. Καθημερινή, 17.11.1998.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Σαράντα χρόνια από τη γένεση του Κινήματος για την Ελεύθερη Έκφραση: Πανεπιστήμιο Berkeley, 1-2 Οκτωβρίου 1964”, π. Ταχυδρόμος 240 (2004).
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “'Απόψε θα γίνει Ταϊλάνδη': Η ερμηνεία ενός 'εξωτικού' συνθήματος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου”, π. Ταχυδρόμος 246 (2004).
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Επταετία: Σοβαρό έλλειμα στην ιστορική έρευνα”, εφ. Τα Νέα, 21.4.2007.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης-Μαρία Ψαρρά, “Οι νεκροί των γεγονότων του Νοεμβρίου 1973”, π. Έθνος/Ιστορία (9) 14.11.2009.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης-Τάκης Καμπύλης, “Είκοσι τέσσερις φάκελοι, τεκμήριο του εγκλήματος”, εφ. Καθημερινή 15.11.2009.
  • Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, “Το ‘Γενικό Λαϊκό Ιατρείο’ του Πολυτεχνείου (Νοέμβριος 1973)”, Ενθέματα (759), 17.11. 2013.

 

Συνεργασίες

  • Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού & Καποδιστριακού Αθηνών.
  • Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας του Εθνικού & Καποδιστριακού Αθηνών.
  • Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.
  • Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας & Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
  • Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων.
  • Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ).

 

Βάσεις δεδομένων

  • Αρχείο Ψηφιοποιημένων Διπλωματικών Εγγράφων (1956-1980).
  • Αρχείο Συνεντεύξεων (1949-1974).
  • Αρχείο Στρατοδικείων (1967-1974).
  • Ιστορικό Αρχείο Νεοτέρων Μνημείων της Πόλης των Αθηνών
    On-line: http://www.eie.gr/archaeologia/gr/arxeio.aspx
  • Αρχείο Εραλδικών Μνημείων του Ελλαδικού χώρου
    On-line: http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/1

 

Δραστηριότητες

Εκθέσεις

  • Συνδιοργάνωση με τα ΑΣΚΙ έκθεσης φωτογραφιών και τεκμηρίων με τίτλο «21 Απριλίου 1967 - Σαράντα χρόνια μετά» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 20-24.4.2007).
  • Συμμετοχή στη διοργάνωση φωτογραφικής έκθεσης των ΑΣΚΙ με τίτλο: «Μετεμφυλιακές παραγματικότητες: οι δρόμοι της Αριστεράς, 1950-1967» (Πάντειο Πανεπιστήμιο, 26-30.3.2008).
  • Διοργάνωση έκθεσης φωτογραφιών και τεκμηρίων με τίτλο «Μεθοριακοί σταθμοί στην καρδιά της Ελλάδας (1881, 1897, 1912)» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 1-10.12.2012)

 

Επιστημονικές συναντήσεις

  • Διοργάνωση επιστημονικής ημερίδας με θέμα «21 Απριλίου 1967 - Σαράντα χρόνια μετά» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, αμφιθέατρο «Λεωνίδας Ζέρβας», 21-23.4.2007).
  • Διοργάνωση επιστημονικού συμποσίου με θέμα «Από τον 19ο στον 20ο αιώνα στην ελληνική πολιτική σκέψη» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, αίθουσα σεμιναρίων, 8.1.2010).
  • Συνδιοργάνωση σειράς ομιλιών με θέμα «Ναυτικές Ιστορίες» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, αμφιθέατρο «Λεωνίδας Ζέρβας», 4.5 – 8.6.2010).
  • Διοργάνωση επιστημονικής διημερίδας με θέμα «Στρατιωτική δικτατορία 1967-1974: Νέες προσεγγίσεις και ερευνητικά ζητούμενα» (Σεμινάρια της Ερμούπολης, ΓΑΚ Κυκλάδων, 6-7.7.2012).
  • Διοργάνωση επιστημονικής ημερίδας με θέμα «Ιστορική και επιτόπια έρευνα της ελληνοτουρκικής μεθορίου (1833-1912)» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, αμφιθέατρο «Λεωνίδας Ζέρβας», 3.12.2012).
  • Συνδιοργάνωση επιστημονικής διημερίδας με θέμα «1950: Στοιχεία και πραγματικότητες για την ‘βουβη’ δεκαετία» (Σεμινάρια της Ερμούπολης, ΓΑΚ Κυκλάδων, 11-12.7.2013).
  • Συμμετοχή στην επιστημονική ημερίδα του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων με θέμα «Δολοφονία Λαμπράκη: Η ιστορική συζήτηση 50 χρόνια μετά» (αίθουσα Γερουσίας, Βουλή των Ελλήνων, 11.10.2013).

 

Εκπαίδευση

  • Συνδιοργάνωση με τα ΑΣΚΙ, το ΕΚΠΑ και το Πάντειο Πανεπιστήμιο του μεταπτυχιακού σεμιναρίου Η στρατιωτική δικτατορία 1967-1974: Πραγματολογικά στοιχεία και εναλλακτικές ερμηνείες (24.10.2011-25.1.2012).
  • Συνδιοργάνωση με το ΕΚΠΑ και το Πάντειο Πανεπιστήμιο του μεταπτυχιακού σεμιναρίου Η Στρατιωτική Δικτατορία 1967-1974: Τεκμήρια και Ερμηνείες (25.10.2012-31.1.2013).
  • Επίβλεψη εκπόνησης δεκαέξι μεταπτυχιακών εργασιών φοιτητών ΕΚΠΑ Παντείου Πανεπιστημίου (2012-2013).
  • Πρακτική εξάσκηση τρίμηνης διάρκειας έξι φοιτητών του ΕΚΠΑ (2006-2013).






 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618